Çin’in Yönetim Şekli Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Posted by

Geleceğin süper gücü olacak olan Çin’in yönetim şekli halinde detaylı bilgi sahibi olanların sayısı çok az. Çin’in sosyalist bir yönetimi benimsediği herkesin bildiği bir gerçek olsa da, Çin’in nasıl yönetildiğini zannedenlerin sayısı gerçekten bilenlere oranla çok daha az sayıda.

Çin’in yönetim şekli ne Kuzey Kore gibi dış Dünya’ya kapalı sosyalizm, ne astığı astık kestiği kestik krallık, ne de tam demokratik. Çin’deki yönetim şekli hepsinin ortasında tamamen kendine özgü bir şey.  

Kafanız mı karıştı?

Daha anlaşılır bir şekilde anlatmaya çalışayım.

En basit ifade ile Çin’in yönetim şekli Çin usulü bir başkanlık. Bilinen en belirgin fark sadece bir adet partinin devleti yönetmekle yetkili olması. O da herkesin rahatlıkla tahmin edebileceği gibi Çin Komünist Partisi(CPC). Çin’de herhangi başka partinin yasal olarak CPC’ye muhalefet etme hakkı yok. Çin Komünist Partisi, ülke geneliyle ilgi konulardan eyaletler ile ilgili konulara, hatta ve hatta en küçük yerleşim biriminin yönetimi ile ilgili her konuda tek söz sahibi .

Tek partili bir yönetimin uzantısı olarak Çin’de halk başkanın seçiminde direk olarak etkili değil. Bu nedenle de Çin devlet başkanı genel seçimlerle değil, partinin delegelerinin kendi içlerinde yaptıkları seçimlerin bir sonucu olarak göreve geliyor. Sadece devlet başkanı değil, Çin’de yüksek kademeleri bütün yöneticiler parti delegelerinin oyları ile belirleniyor. Yani Çin’in kendi içinde farklı bir seçim mekanizması var. Buradan yola çıkan bazı kaynaklar Çin’deki yönetim şeklinin Sosyalist Danışıcı Demokrasi(socialist consultative democracy) olduğunu belirtiyorlar.

Çin Komünist Partisi (CPC)

Devlet yönetiminde tek yetkili parti olan CPC’nin Çin genelinde üyesi Türkiye nüfusundan fazla. Zira partiye kayıtlı yaklaşık 100 milyon üye bulunuyor. Çin vatandaşı olmayanların partiye kayıt olmalarına izin verilmiyor.

Yürütme, ekonomik, endüstri ve kültür alanları başta olmak üzere birçok alanda çalışan CPC’nin en önemli görevlerinden biri doğru kişilerin yönetimin doğru yerinde görev almasını ve doğru zamanda terfi almasını sağlamak.

Partinin en tepesinde parti meclisi bulunur ve parti meclisi her beş yılda en az bir kere toplanır. (Beş yılda bir toplanır deyince aklınıza geri kalan zamanda meclis üyelerinin çalışmadıkları gelmesin. Herbir meclis üyesi bulunduğu eyalette çalışmalarına devam ediyor)

Çin parlamento binası-chinadaily.com.cn

Çin Devlet Başkanı

Çin’de devlet yönetiminin en üst düzey yetkilisi olan devlet başkanı, Çin Komünist Partisi mensubu delegeler tarafından seçilir. Devlet başkanı, yaptıklarından ve yapmadıklarından Ulusal Halk Meclisi(NPC)’ne karşı sorumludur. Zaten devlet başkanı da NPC üyelerinin oylarıyla belirlenir.

Şu an Çin’in devlet başkanı olan Xi Jinping, başkanlık görevine 2013 yılında başladı. Normalde devlet başkanının iki dönemden fazla başkan olamama koşulu vardı; ama 2018 yılının Mart ayında bu koşul kaldırıldı. Artık devlet başkanları istedikleri kadar başkanlığa devam edebilecek. Bu da demek oluyor ki Şu an başkan olarak ikinci dönemini geçiren Xi Jinping dilediği takdirde sınırsız süre başkanlığa devam edebilir.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping- xinhuanet.com

Çin’de devlet başkanı olmak isteyen kişinin Çin vatandaşı olması ve en az 45 yaşını tamamlamış olması gerekmektedir.

Çin Merkezi Hükümeti

Çin Yerel Hükümetleri

Yerel hükümetler sözkonusu olduğunda hiyerarşik bir düzenin söz konusu olduğu görülüyor. (Aslında hiyerarşi hayatın neredeyse her aşamasında var) Kasabalar ilçe hükümetlerine, ilçeler il hükümetlerine, iller de eyalet hükümetlerine bağlıdır. Hiyerarşinin her basamağında bulunan yönetim birimi altındaki birimlerin çalışmasından sorumludur.

1978’de devlet başkanı olan ve Çin’in kapılarını Dünya’ya açan başkan Deng Xiaoping ile beraber, eyalet hükümetlerine kendi ekonomik programlarını yapma, kendi eğitim ve ulaşım sistemlerini geliştirme hakkı verildi.

Çin Eyaletleri

Türkiye’den 13 kat daha büyük bir alana yayılmış olan Çin’de 23 eyalet, 4 adet herhangi bir eyalete bağlı olmayan şehir ve 2 adet özel yönetim bölgesi bulunur. Eyalet hükümetleri genel konularda merkezi hükümete bağlı olsa da eyalet içi bazı konularda kendi kararlarını alna yetkisine sahip. Bu da bazı davranışların bazı eyaletlerde yasal bazılarında ise yasa dışı olması anlamına gelebiliyor. (bkz. En Gelişmiş Çin Eyaletleri Nelerdir?)

Çin eyaletleri- bing.com

Nüfus kütüklerinin kayıtlı olduğu eyalette yaşayan Çinliler’e, dışarıdan gelip aynı yerde yaşayanlara oranla birçok konuda daha fazla hak ve öncelik veriliyor. Bir Çinli’nin başka bir eyalette yaşama ve çalışmasının önünde herhangi bir engel olmasa da, taşınılan yerdeki özel haklardan yararlanmak isteyenlerin kütüklerini taşıması gerekiyor. Bunun için de taşınılacak eyaletteki birtakım yasal zorunlulukları yerine getirmeleri gerekiyor. Bunların en başında belirlenen kriterlerde bir ev satın almak geliyor. Yani, kütüğü taşıyabilmek için taşınılan yerde taşınmaz almak olmazsa olmazlardan (Tekerleme gibi oldu sanki)



Booking.com

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.